Насыяга заводдор: Кыргызстанда өнөр жай ипотекасы ишке киргизилиши мүмкүн

Документ Кыргызстандын 2030-жылга чейинки Улуттук өнүгүү программасын ишке ашыруунун алкагында иштелип чыккан. Анын негизги максаты өнөр жайды өнүктүрүү үчүн шарт түзүү, инвестицияларды тартуу, өндүрүштүк инфраструктураны модернизациялоо жана жаңы өндүрүш кубаттуулуктарын ишке киргизүү болуп саналат.

Эмне үчүн өнөр жай ипотекасынын зарылдыгы пайда болду

Экономика министрлигинин билдирүүсүнө ылайык, бүгүнкү күндө өнөр жай секторунун өнүгүшүнө ишканалардын узак мөөнөттүү каржылоого жеткиликтүүлүгүнүн чектелгендиги тоскоол болууда.

Ишкердикти колдоонун учурдагы мамлекеттик программалары негизинен жүгүртүү каражаттарын толтурууга, жабдууларды сатып алууга жана чакан жана орто бизнеске колдоо көрсөтүүгө багытталган. Ал эми Кыргызстанда өндүрүштүк кыймылсыз мүлктү куруу, сатып алуу жана реконструкциялоо үчүн атайын каржылоо механизми жок.

Мындан тышкары, долбоорду иштеп чыгуучулар башка системалык көйгөйлөрдү да белгилешет:

• жеңилдетилген насыялар көбүнчө 5 жылдан ашпаган мөөнөткө берилет;
• ири өнөр жай долбоорлорун ишке ашыруу үчүн каржылоонун көлөмү көп учурда жетишсиз;
• индустриалдык жана технологиялык парктардын резиденттери үчүн атайын каржы инструменттери жок;
• өндүрүштүк кыймылсыз мүлктү мамлекеттик колдоонун өзүнчө объектиси катары каралбайт;
• айрыкча жаңы долбоорлорду баштаган ишканалар күрөө каражаттарынын жетишсиздигине туш болушат.

Министрликтин пикиринде, бул факторлор бизнеске жаңы ишканаларды курууга жана иштеп жаткан өндүрүштөрдү кеңейтүүгө мүмкүнчүлүктөрдү чектейт.

Долбоор эмнени сунуштайт

Токтом долбоору «Өнөр жай ипотекасы» программасын киргизүү үчүн уюштуруучулук-укуктук негиз түзүүнү карайт.

Келечекте бул механизм ишканаларга узак мөөнөттүү жеңилдетилген каржылоону төмөнкү багыттарга берүүгө мүмкүнчүлүк түзөт:

• жаңы өндүрүш объекттерин куруу;
• өндүрүштүк жайларды сатып алуу;
• иштеп жаткан ишканаларды реконструкциялоо жана модернизациялоо;
• инженердик жана өндүрүштүк инфраструктура түзүү;
• индустриалдык, өнөр жай жана технологиялык парктарды өнүктүрүү.

Эл аралык тажрыйба

Документти даярдоодо Экономика министрлиги өнөр жайды мамлекеттик колдоонун эл аралык тажрыйбасын изилдеген.

Эң жакын мисал катары 2022-жылдан бери иштеп жаткан Орусиянын «Өнөр жай ипотекасы» программасы көрсөтүлгөн. Анын алкагында ишканалар өндүрүш имараттарын, кампаларды жана башка өндүрүштүк инфраструктура объекттерин куруу жана сатып алуу үчүн жеңилдетилген насыя алышат.

Мындай куралдар Германия, Кытай, Түштүк Корея, Түркия жана башка өлкөлөрдө да колдонулат. Ал жакта өндүрүштүк кыймылсыз мүлктү узак мөөнөттүү каржылоо өнөр жайды өнүктүрүүнүн негизги факторлорунун бири катары каралат.

Кандай жыйынтыктар күтүлүүдө

Экономика министрлиги өнөр жай ипотекасын ишке киргизүү өнөр жай тармагын мамлекеттик колдоонун жаңы механизмин түзүп, өнөр жай жана инвестициялык саясаттын ортосундагы байланышты бекемдейт деп эсептейт.

Программаны ишке ашыруу төмөнкү натыйжаларды берери күтүлүүдө:

• өнөр жайга инвестициялардын өсүшү;
• индустриалдык жана технологиялык парктардын өнүгүшү;
• ишканалардын өндүрүш кубаттуулугунун кеңейиши;
• жаңы жумуш орундарын түзүү;
• өнөр жай өндүрүшүнүн көлөмүнүн өсүшү;
• ата мекендик продукциянын экспорттук потенциалынын жогорулашы;
• салык түшүүлөрүнүн көбөйүшү;
• аймактардын индустриалдык өнүгүүсүнүн ылдамдашы.

Иштеп чыгуучулардын айтымында, узак мөөнөттүү келечекте өнөр жай ипотекасы Кыргызстандын 2030-жылга чейинки Улуттук өнүктүрүү программасынын максаттарына жетүү жана өлкө үчүн заманбап өнөр жай базасын түзүү үчүн негизги курал болуп калышы керек.