Чет өлкөдө филиалын ачкан банктар үчүн капиталдаштыруу боюнча жаңы талаптар сунушталды

Кыргыз Республикасынын Улуттук банк Башкармасынын 2025-жылдын 29-декабрындагы «Коммерциялык банктардын уставдык жана өздүк (жөнгө салуучу) капиталынын минималдуу өлчөмү жөнүндө» токтомуна өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу токтом долбоорун коомдук талкууга сунуштайт. 

Токтомдун долбоору президенттин 2026-жылдын 6-мартындагы №106 «Кыргыз Республикасынын банктарынын чет мамлекеттердеги иши үчүн укуктук шарттарды түзүүчаралары жөнүндө» Жарлыгын аткаруу жана бул филиалдардын ишине байланыштуу тобокелдиктерди минималдаштыруу максатында иштелип чыккан.  

Анын тапшырмасы болуп чет өлкөлөрдө филиалдарды ачкан коммерциялык банктардын уставдык капиталына кошумча талаптарды белгилөө саналат.

«Учурдагы жөнгө салуу жалпысынан Кыргызстандын банк системасын туруктуулугун камсыз кылат. Ошол эле учурда, банктардын трансчекаралык ишинин өнүгүшү шартында, республиканын чегинен тышкары жайгашкан банктардын филиалдарынын ишинин өзгөчөлүктөрүнө байланыштуу айрым ченемдерди тактоо зарылчылыгы келип чыгат», - деп жазылат токтом долбоорунун түшүндүрмө берүүчү бөлүгүндө. 

Чет өлкөдө коммерциялык банктын филиалын ачуу бир эле учурда бир нече деңгээлдеги тобокелдиктерди жаратат. Конкреттүү топтоо өлкөдөн, бизнес-моделинен жана филиалдын же жеке туунду компаниянын ачылышынан көз каранды. 

Филиал, адатта, өзүнчө юридикалык жак эмес, анын милдеттенмелери боюнча жоопкерчилик, адатта башкы банк менен байланышкан. Бул жагынан алганда, жөнгө салуучу банктын:  

• жоготууларды, анын ичинде жаңы рынокто иштегенден мүмкүн болгон жоготууларды жабуу үчүн жетиштүү капитал;
• банкты ачуу үчүн гана каражат эмес, кеңейтилгенден кийин капиталдын запасы калат;
• талаптарды бузуу үчүн эч кандай стимул жок, башкача айтканда банк көзөмөл чектөөлөрүн азайтуу үчүн тобокелчиликтүү операцияларды чет өлкөлүк филиалга көчүрбөшү керек. 

«Банк ишин лицензиялоо жөнүндө» жободо чет өлкөлөрдө филиалдарды ачууну көздөгөн банктар үчүн адекваттуу капиталдаштыруу талаптары белгиленген. Ошол эле учурда, Жободо капиталдаштыруунун конкреттүү өлчөмдөрү каралган эмес.

Буга байланыштуу, КРнын Улуттук банк Башкармасынын «Коммерциялык банктардын уставдык жана өздүк (жөнгө салуучу) капиталдарынын минималдуу өлчөмү жөнүндө» 2025-жылдын 29-декабрындагы токтомуна өзгөртүүлөр даярдалды. 

1. 2027-жылдын 1-июлуна чейин системалуу мааниге ээ банктардын уставдык жана өздүк (жөнгө салуучу) капиталынын минималдуу өлчөмүнө карата 2 млрд сом өлчөмүндөгү талаптар колдонулат.

2. Кыргыз Республикасынын чет мамлекеттерде иш жүргүзгөн (филиалдарды ачкан) коммерциялык банктары өткөн отчеттук жыл ичинде Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары ар бир филиалды түзүүгө, ачууга жана анын ишине байланыштуу чыгашаларынын өлчөмүндө банкты жыл сайын капиталдаштырууну камсыз кыла тургандыгы белгиленсин.  

Капиталдаштыруу банктын уставдык капиталын көрсөтүлгөн чыгымдардын суммасына көбөйтүү жолу менен жүзөгө ашырылат. Капиталдаштуруу суммасы банктардын тиешелүү филиал боюнча иш жүзүндө тарткан чыгымдарына жараша, ар бир филиал боюнча өзүнчө эсептелет.

Учурдагы эрежеге ылайык, 2027-жылдын 1-июлунан тартып Кыргызстандагы системалык мааниге ээ коммерциялык банктар үчүн минималдуу уставдык капитал 8 миллиард сомдон кем эмес өлчөмдө белгиленген.

Эл аралык банктык практикасында банктардын чет өлкөлүк филиалдар аркылуу иштөөсү банктын келип чыккан өлкөнүн жана филиал жайгашкан мамлекеттин талаптарын бир учурда аткаруу менен ишке ашырылат. Мындай банктарды көзөмөлдөө, адатта, банктын келип чыккан өлкөнүн ыйгарым укуктуу органы тарабынан, анын чет өлкөлүк бөлүмдөрүнүн операцияларын эске алуу менен, анын ичинде капиталдын жетиштүүлүгүн, активдердин сапатын, тобокелдиктердин топтолушун жана корпоративдик башкаруу тутумун баалоо менен жүргүзүлөт. 

Токтом долбоору менен толук бул шилтемени басып таанышууга болот.

Эске салсак, «Коммерциялык банктардын уставдык жана өздүк (жөнгө салуучу) капиталынын минималдуу өлчөмү жөнүндө» токтом долбоору коомдук талкууга 2025-жылдын декабрь айында чыгарылган.